# Beroemde merklettertypen en wat ze je leren

[Canonical HTML page](https://gradiently.design/nl/guide/famous-brand-fonts)

Een lettertype is de stem van een merk, nog voordat iemand een woord leest. Deze bekende keuzes laten zien waarom sommige bedrijven een klassieker in licentie nemen, anderen een eigen letter laten tekenen en weer anderen helemaal geen lettertype gebruiken.

## The short version

- Beroemde merklettertypen vallen in drie groepen: klassieke lettertypes die met discipline worden gebruikt, eigen lettertypes die een bedrijf laat maken en bezit, en handlettering die helemaal geen lettertype is.
- Johnston, in 1916 ontworpen voor de Londense metro, is een van de oudste huisstijllettertypes die nog in gebruik zijn.
- Bedrijven als Airbnb, Netflix en Google lieten eigen lettertypes maken voor een herkenbare stem en controle over hoe de letter wordt gebruikt.
- De logo's van Coca-Cola en Disney zijn lettering, in één stuk getekend, en geen woorden gezet in een lettertype.
- Een klein merk haalt het meeste voordeel uit één goed gemaakt lettertype dat jarenlang consequent wordt gebruikt.

De bekendste **merklettertypen** vallen in drie groepen. Sommige merken nemen een klassiek lettertype als Helvetica of Futura en gebruiken het met grote discipline. Andere laten een eigen lettertype maken, zoals Airbnb met Cereal en Netflix met Netflix Sans. En sommige van de bekendste logo's, zoals dat van Coca-Cola, zijn helemaal geen lettertype maar handlettering. Elk pad zegt iets over het merk, en elk bevat een les voor het kiezen van jouw lettertype.

## Beroemde merklettertypen in één oogopslag

| Merk of plek | Lettertype | Sinds | Wat het je leert |
| --- | --- | --- | --- |
| Londense metro | Johnston | 1916 | Een lettertype kan de bewegwijzering van een hele stad bepalen |
| Borden in de metro van New York | Helvetica | Standaard van 1989 | Neutrale letters lezen als openbaar en betrouwbaar |
| Louis Vuitton, Supreme | Futura | Lettertype uit 1927 | Geometrische vormen voelen al een eeuw modern |
| Campagne van Obama in 2008 | Gotham | Lettertype uit 2000 | Stevige, open letters lezen als zelfverzekerd en recht door zee |
| Google | Product Sans | 2015 | Een eenvoudig geometrisch lettertype schaalt van icoon tot billboard |
| Airbnb | Airbnb Cereal | 2018 | Een eigen lettertype geeft één stem over alle producten |
| Netflix | Netflix Sans | 2018 | Een eigen lettertype neemt licentiebeperkingen op grote schaal weg |
| IBM | IBM Plex | 2017 | Een eigen lettertype kan open source en toch onderscheidend zijn |

Acht goed gedocumenteerde lettertypes en het idee erachter. De jaartallen geven aan wanneer het merk de letter nam of wanneer de letter uitkwam.

## Klassieke lettertypes, met discipline gebruikt

**Johnston** werd getekend door Edward Johnston voor de Londense metro en kwam in 1916 voor het eerst in gebruik. In 1979 werd het opnieuw getekend als New Johnston en sindsdien nog eens bijgewerkt, maar dezelfde letters staan nog steeds op borden, kaarten en affiches. Het inspireerde ook Gill Sans, ontworpen door Eric Gill, die met Johnston had gewerkt. De les is uithoudingsvermogen: een lettertype dat een eeuw overal wordt gebruikt, wordt onderdeel van hoe mensen zich een plek voorstellen.

**Helvetica**, uitgebracht in 1957, werd de standaard voor de borden in de metro van New York en staat in talloze bedrijfslogo's, waaronder dat van American Apparel. **Futura**, in 1927 ontworpen door Paul Renner, zit in het woordmerk van Louis Vuitton en, in een zware schuine variant, in het boxlogo van Supreme. Het is ook het lettertype op de plaquette die Apollo 11 op de maan achterliet. **Gotham**, van Hoefler & Frere-Jones, werd wereldberoemd door de campagne van Barack Obama in 2008.

Geen van deze merken bezit zijn lettertype. Hun onderscheidend vermogen komt van hoe strikt ze het gebruiken: dezelfde gewichten, dezelfde letterspatiëring, dezelfde lay-outs, elke keer weer. Dat is het pad dat de meeste kleine merken zouden moeten nemen. In [merklettertypen](https://gradiently.design/nl/guide/brand-fonts) lees je hoe je er een kiest.

## Waarom grote merken een eigen lettertype laten maken

Toen Google in 2015 zijn logo vernieuwde, introduceerde het **Product Sans**, een eenvoudige geometrische schreefloze letter die werkt als piepklein app-icoon en als groot bord. **Airbnb Cereal** en **Netflix Sans** verschenen allebei in 2018, gemaakt met de lettergieterij Dalton Maag. Netflix gebruikte eerder Gotham, en volgens verschillende berichten speelden licentiekosten op de schaal van Netflix een rol bij de overstap. **Apple** introduceerde San Francisco met de Apple Watch en zette daarna zijn andere apparaten erop over, **IBM** bracht IBM Plex in 2017 uit als open source, en **Uber**, **YouTube** en de **BBC** kwamen rond dezelfde tijd allemaal met een eigen letter.

### Klassiek in licentie

- Direct beschikbaar, bewezen in gebruik
- Gedeeld met veel andere merken
- Licentievoorwaarden beperken sommig gebruik
- Alleen onderscheidend door strikt gebruik

### Eigen lettertype

- Maanden werk met een lettergieterij
- Een stem die niemand anders kan gebruiken
- Vrij te gebruiken op elk product of scherm
- De moeite waard op grote schaal

Voor een klein merk is een eigen lettertype zelden de kosten waard. Lees [lettertypelicenties](https://gradiently.design/nl/guide/font-licensing) voordat je een commercieel lettertype kiest, zodat je weet waar je het mag gebruiken.

## Logo's die lettering zijn, geen lettertype

Het **Coca-Cola**-logo is Spencerian-schrift, in de jaren 1880 met de hand geschreven door Frank Mason Robinson, boekhouder van de uitvinder van het drankje, John Pemberton. Het **Disney**-logo is getekend naar een gestileerde versie van de handtekening van Walt Disney. Geen van beide kun je typen, want geen van beide is een lettertype: het zijn losse tekeningen. Lettering geeft een logo een vorm die niemand anders heeft, maar voor al het overige heb je nog steeds een lettertype nodig. [Lettering versus typografie](https://gradiently.design/nl/guide/lettering-vs-typography) legt het verschil uit en [woordmerk ontwerpen](https://gradiently.design/nl/guide/wordmark-design) laat zien hoe je een logo uit letters opbouwt.

## Gratis lettertypes met een vergelijkbare sfeer

Je kunt de sfeer van een beroemde keuze lenen zonder het merk te kopiëren. Deze gratis lettertypes op Google Fonts lijken verwant aan bekende letters en mogen onder hun open licenties commercieel worden gebruikt.

| Als je houdt van | Probeer | Sfeer |
| --- | --- | --- |
| Futura | Jost | Geometrisch, scherp, modern |
| Gotham | Montserrat | Breed, stevig, zelfverzekerd |
| Helvetica | Inter | Neutraal, helder op schermen |
| Modeserifs in Didot-stijl | Playfair Display | Hoog contrast, elegant |
| IBM Plex | IBM Plex zelf | Open source, technisch, vriendelijk |

Gratis alternatieven met een vergelijkbaar karakter. Het zijn geen kopieën; elk heeft zijn eigen details.

```css
/* Load IBM Plex Sans from Google Fonts in your HTML head, then: */
:root {
  --font-heading: "IBM Plex Sans", system-ui, sans-serif;
  --font-body: "IBM Plex Sans", system-ui, sans-serif;
}

h1, h2, h3 {
  font-family: var(--font-heading);
  font-weight: 600;
  letter-spacing: -0.01em;
}

body {
  font-family: var(--font-body);
  font-weight: 400;
  line-height: 1.5;
}
```

Eén lettertype in twee gewichten, als variabelen ingesteld zodat je het op één plek kunt wijzigen. Specimens staan op [Google Fonts](https://fonts.google.com/specimen/IBM+Plex+Sans).

## Wat beroemde merklettertypen een klein merk leren

1. **Kies voor jouw stem** Geometrische letters voelen modern en vriendelijk; neutrale grotesken voelen rustig en betrouwbaar; serifletters met hoog contrast voelen redactioneel en luxueus. [Serif of sans serif](https://gradiently.design/nl/guide/serif-vs-sans-serif) behandelt de basis.
2. **Gebruik één familie, hooguit twee** De meeste beroemde merken draaien op één familie in een paar gewichten. Voeg pas een tweede toe als die een duidelijke taak heeft; zie [lettertypes combineren](https://gradiently.design/nl/guide/font-pairing).
3. **Leg gewichten en groottes vast** Schrijf op welk gewicht voor koppen is en welk voor lopende tekst, en houd je eraan.
4. **Gebruik het jarenlang overal** Herkenning komt van herhaling, niet van een zeldzaam lettertype.

Een staande post met de kop Gewone woorden, goed gezet in één vet lettertype op een kleurverloop

Een koppost met één lettertype in een zwaar gewicht. De discipline is het merk.

Een staande journalpost met de titel Waarom wij één lettertype gebruiken in een lichter gewicht van hetzelfde lettertype

Dezelfde familie in een rustiger gewicht voor een langer stuk. Dezelfde stem, ander volume.

In Gradiently bevat de huisstijl een kop- en een broodtekstlettertype, inclusief lettertypebestanden die je zelf uploadt, en de Designer gebruikt ze in elk ontwerp dat hij opmaakt. Letteringeffecten als Contour, Binnenlijn en Extrusie geven een kop karakter zonder een derde lettertype toe te voegen.

## FAQ

### Welke lettertypes gebruiken bekende merken?

Voorbeelden zijn Johnston voor de Londense metro, Futura in de logo's van Louis Vuitton en Supreme, Product Sans voor Google, Airbnb Cereal voor Airbnb en Netflix Sans voor Netflix.

### Welk lettertype is het Coca-Cola-logo?

Het is geen lettertype. Het Coca-Cola-logo is lettering in Spencerian-schrift, in de jaren 1880 met de hand geschreven door Frank Mason Robinson.

### Waarom maken bedrijven hun eigen lettertypes?

Een eigen lettertype geeft een herkenbare stem en haalt licentiebeperkingen weg, wat telt als een bedrijf letters op veel producten en schermen gebruikt.

### Welk gratis lettertype lijkt op Futura?

Jost, beschikbaar op Google Fonts, is een gratis geometrisch schreefloos lettertype met een vergelijkbare sfeer.

### Moet een klein bedrijf een eigen lettertype laten maken?

Zelden. Eén goed gemaakt lettertype kiezen en dat consequent gebruiken levert het meeste voordeel op voor een fractie van de moeite.